Bu yazı için 5 dakika okuma süresi.
Öğretmenlerin iç motivasyonunu güçlendirmek kadar, onu söndürebilecek hatalı uygulamalardan kaçınmak da önemlidir. İşte dikkat edilmesi gerekenler ve çözüm yolları.
Özeti: Motivasyon oluşturmak kadar, var olan içsel ateşi korumak da bir liderlik sanatıdır. Bu rehberde; okul ortamında farkında olmadan yapılan, öğretmenlerin enerjisini tüketen hatalı uygulamaları ve bu durumları tersine çevirecek pratik ipuçlarını inceliyoruz.
Ne Yapmamalı? Stratejik İpuçları ve Uyarılar
Motivasyon oluşturmak kadar, var olan içsel ateşi korumak da bir liderlik sanatıdır. Eğitim kurumlarında bazen en iyi niyetli uygulamalar bile, doğru yöntemle sunulmadığında öğretmenlerin heyecanını ve mesleki bağlılığını zayıflatabilir. Bu rehberde; okul ortamında farkında olmadan yapılan, öğretmenlerin enerjisini tüketen ve okul iklimini sessizce aşındıran hatalı uygulamaları ele alırken, bu durumları tersine çevirecek pratik ipuçlarını inceliyoruz. Hedefimiz, sadece sorunları tespit etmek değil, öğretmenlerin potansiyelini en üst düzeyde tutacak destekleyici bir yönetim dili geliştirmektir.
Öğretmenlerin iç dünyasındaki motivasyon kıvılcımını korumak için aşağıdaki hatalardan kaçınmak kritik bir öneme sahiptir:
1. Aşırı Eleştiri ve Suçlama
Bir öğretmen hata yaptığında veya bir konuda eksik kaldığında, onu öğrencilerin ya da meslektaşlarının önünde eleştirmek özgüvenini zedeler.
Ne yapmamalı? – Öğretmeni başkalarının yanında küçük düşürmeyin. Bunun yerine bire bir görüşmelerde yapıcı eleştiriler yapın ve birlikte çözüm arayın. Unutmayın, öğretmenlerin motivasyonunu en çok bozan şeylerden biri kendilerine güven duyulmadığı hissidir.
2. Tekdüzelik ve Yeniliklere Kapatma
Sürekli aynı yöntemleri dikte etmek, öğretmenleri kalıba sokmak motivasyonu öldürür. Bir öğretmen yaratıcı bir fikirle geldiğinde “hayır, biz hep böyle yapıyoruz” demeyin. Aksi halde öğretmen kendini robot gibi hisseder.
İpucu: Arada bir öğretmenlerin yeni fikirler denemesine izin verin ve sonuçlarını birlikte değerlendirin. Başarısız olsa bile denemesini takdir edin ki denemeye devam etsin.
3. Başarıyı Sadece Notla Ölçme
Eğer bir okul kültürü tamamen sınav notları, ortalamalar, karne başarıları üzerinden öğretmenleri değerlendiriyorsa, öğretmen motivasyonu olumsuz etkilenir. Çünkü eğitimde her şey sayılara indirgenemez.
Ne yapmamalı? – Öğretmenleri yalnızca öğrencilerinin sınav sonuçlarına göre yargılamayın. Bunun yerine, öğrencilerdeki gelişimi, öğretmenin yenilikçiliğini, çabasını da görün.
İpucu: Özellikle zorlu şartlarda çalışan öğretmenlerin küçük iyileştirmelerini bile fark edin ve takdir edin.
4. Aşırı İş Yükü ve Tükenmişlik
Bir öğretmene taşıyabileceğinden fazla sorumluluk vermek (örneğin aynı anda birden çok sınıf rehberliği, birden çok komisyon üyeliği ve yoğun ders programı vermek) onun enerjisini tüketir. Tükenmiş bir öğretmenin iç motivasyonu kalmaz.
Ne yapmamalı? – İş dağılımını adil yapın, kimseye sürekli en zor sınıfları veya en meşakkatli görevleri yüklemeyin.
İpucu: Her dönem başında görev dağılımını gözden geçirip gerektiğinde rotasyon yapın ki yük paylaşılmış olsun.
5. Başarıları Görmezden Gelme
Bir öğretmen güzel bir proje gerçekleştirdiğinde ya da öğrencileri bir yarışmada derece aldığında bunu takdir etmeyip geçiştirmek büyük motivasyon kaybına yol açar. Öğretmen “yapsam da fark eden yok” duygusuna kapılır.
Ne yapmamalı? – Başarıları asla sıradanlaştırmayın, mutlaka kutlayın.
İpucu: Okul panosunda veya web sitesinde öğretmenlerin ve öğrencilerin başarılarına yer ayırın.
6. Öğretmeni Karar Dışı Bırakma
Okulla ilgili her kararı tepeden alıp öğretmenlere danışmamak, onların okul üzerinde hiçbir etkisi olmadığını düşündürür. Bu da sahiplik duygusunu zayıflatır.
Ne yapmamalı? – Öğretmenleri ilgilendiren konularda (örneğin sınav programı, etkinlik takvimi, kütüphane politikası vb.) onları karar sürecine dahil etmeden tek taraflı kararlar almayın.
İpucu: Öğretmenlerin de içinde olduğu çalışma grupları kurun, fikirlerini sorun; böylece aidiyet ve kontrol hissiyatları artar, motivasyonları yükselir[23].
Önemli Veri: TALIS 2018’e göre Türkiye’de öğretmenlere okul politikalarında sorumluluk verme oranı sadece %4’tür; bu alan gelişime oldukça açıktır.
7. Olumsuzluk ve Pesimizm Yayma
Okul yöneticisi veya bölüm başkanı pozisyonundaki kişiler sürekli yakınan, “bu işte bir hayır yok” diyen bir tutum takınırsa bu negatif enerji öğretmenlere de sirayet eder.
Ne yapmamalı? – Sürekli olumsuz mesajlar vermeyin, motivasyon kırıcı genellemeler yapmayın (“bu çocuklardan bir şey olmaz” gibi).
İpucu: Mümkün olduğunca çözüm odaklı konuşun ve pozitif örnekleri gündeme getirin ki ortam moral bozucu olmasın.
Sonuç: Bu sayılanlardan kaçınmak, öğretmenlerin var olan içsel motivasyon kıvılcımını söndürmemek için gerekli. Özet ipucu: Öğretmenlere, sizin onlara davranılmasını istediğiniz gibi davranın. Onları dinleyin, anlayın, değer verin. Bu basit insanî yaklaşım bile motivasyon üzerinde mucizevi etkiler yaratacaktır.
Siz Ne Düşünüyorsunuz? Sizin okulunuzda motivasyonunuzu en çok hangi “hatalı uygulama” düşürüyor? Ya da bu listede olmayan, motivasyonunuzu koruyan altın bir kuralınız var mı? Yorumlarınızı bekliyoruz!
